पिकांचे अवशेष जाळू नका, जमिनीत गाडा; जमिनीची सुपीकता आणि जलधारण क्षमता वाढवा!
जळगाव : आधुनिक शेतीमध्ये पिकांची काढणी झाल्यानंतर शेतात उरलेले अवशेष जाळण्याची किंवा फेकून देण्याची पद्धत अनेक ठिकाणी दिसून येते. मात्र, हेच अवशेष जमिनीत मिसळल्यास जमिनीचे आरोग्य सुधारण्यासह सुपीकता आणि पाणी साठवण क्षमता वाढविण्यास मोठी मदत होऊ शकते.
त्यामुळे गहू आणि कापसाचे अवशेष जाळण्याऐवजी त्यांचे योग्य व्यवस्थापन करून जमिनीत गाडणे गरजेचे असल्याचे प्रतिपादन डॉ. उल्हास पाटील कृषी महाविद्यालयातील कृषी विस्तार विभागाचे प्रा. सुशील रंगनाथ चव्हाण यांनी केले.
गव्हाचा कोंडा, काड आणि कापसाची धसकटे यांसारख्या पिकांच्या अवशेषांचे जमिनीत हळूहळू विघटन झाल्याने सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण वाढते. त्यामुळे जमिनीची रचना सुधारते आणि मातीची पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता वाढण्यास मदत होते. परिणामी जमिनीतील ओलावा अधिक काळ टिकून राहतो.
पावसाचे पाणी जमिनीत मुरण्यासही मदत होते. यामुळे पाण्याचा अपव्यय कमी होऊन पिकांना ओलाव्याचा लाभ मिळतो.पिकांचे अवशेष जमिनीत गाडल्यामुळे जमिनीतील उपयुक्त सूक्ष्मजीव आणि गांडुळांच्या वाढीस पोषक वातावरण निर्माण होते. जमिनीचा पोत सुधारून ती भुसभुशीत बनते. त्यामुळे पिकांच्या मुळांची वाढ चांगली होते. तसेच अवशेषांच्या विघटनातून विविध अन्नद्रव्ये जमिनीत परत मिसळल्याने जमिनीची नैसर्गिक सुपीकता टिकविण्यास मदत होते. दीर्घकालीन दृष्टीने रासायनिक खतांवरील अवलंबित्व आणि शेतीचा उत्पादन खर्च कमी करण्यासही या पद्धतीचा फायदा होऊ शकतो.अवशेष जमिनीत गाडण्याची योग्य पद्धतकापसाची काढणी झाल्यानंतर धसकटांचे रोटाव्हेटर किंवा कटरच्या साहाय्याने बारीक तुकडे करून नांगरणीद्वारे जमिनीत मिसळावेत. गव्हाची काढणी झाल्यानंतर उरलेले काड व इतर अवशेष जमिनीत मिसळून आवश्यकतेनुसार हलके पाणी द्यावे.
अवशेषांचे विघटन जलद होण्यासाठी प्रति एकर १० किलो युरिया किंवा योग्य पद्धतीने वेस्ट डीकंपोजरचा वापर करता येतो. मात्र, जमिनीचा प्रकार, पीकपद्धती आणि अवशेषांचे प्रमाण लक्षात घेऊन कृषी तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने त्याचा वापर करावा.कचरा नव्हे, हे तर जमिनीचे नैसर्गिक धन!शेतातील पिकांचे अवशेष ही समस्या नसून जमिनीची सुपीकता वाढविण्याची एक महत्त्वाची नैसर्गिक संधी आहे. शेतकर्‍यांनी अवशेष जाळण्याची पद्धत टाळून त्यांचे जमिनीत पुनर्चक्रण करावे. यामुळे जमिनीचे आरोग्य सुधारण्यासोबतच जलसंधारण, पर्यावरण संवर्धन आणि शाश्वत शेतीला चालना मिळेल, असे आवाहन प्रा. सुशील रंगनाथ चव्हाण यांनी केले.
