
खडसेंवरील टीकेपासून पाचोरा-चाळीसगाव वादापर्यंत राजकीय चर्चेला नवे वळण
भगवान सोनार
(विशेष प्रतिनिधी जळगाव)


जळगाव जिल्ह्याच्या राजकारणात सध्या शब्दांची मर्यादा, राजकीय संस्कृती आणि दुटप्पी भूमिकेचा मुद्दा ऐरणीवर आला आहे. पाचोरा येथील आमदार किशोर पाटील यांच्या पुत्राने चाळीसगावच्या आमदारांविषयी केलेल्या कथित असभ्य वक्तव्यामुळे राजकीय वातावरण तापले असतानाच, अनेक वर्षांपूर्वी ज्येष्ठ नेते एकनाथराव खडसे यांच्याविषयी झालेल्या अपमानास्पद वक्तव्यांचीही पुन्हा चर्चा सुरू झाली आहे. त्यामुळे राजकारणात व्यक्तीनुसार शब्दांचे निकष बदलतात का, असा सवाल उपस्थित होत आहे.
खडसेंवरील टीकेची जुनी जखम पुन्हा चर्चेत!
महाराष्ट्रातील भाजपच्या संघटनात्मक उभारणीत एकनाथराव खडसे यांचे योगदान मोठे राहिले आहे. गोपीनाथ मुंडे, प्रमोद महाजन आणि पांडुरंग फुंडकर यांच्यासारख्या नेत्यांसोबत त्यांनी पक्षविस्तारासाठी दीर्घकाळ काम केले. मात्र, याच ज्येष्ठ नेत्यांविषयी चाळीसगावच्या आमदारांकडून पूर्वी ‘हलकट’, ‘बेशरम’, ‘नालायक’ यांसारखे शब्द वापरल्याचा संदर्भ आता पुन्हा राजकीय चर्चेत आला आहे.
तत्कालीन वक्तव्यांवरून त्यावेळीही राजकीय वर्तुळात टीका झाली होती. ज्येष्ठ नेत्यांच्या राजकीय योगदानाचा विचार करता, सार्वजनिक जीवनात भाषेची मर्यादा पाळण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली होती.
विशेष म्हणजे, त्यावेळी वयाने आणि राजकीय अनुभवाने लहान असलेल्या आमदार मंगेश चव्हाण यांनीही खडसे यांच्याविषयी केलेल्या वक्तव्यांवरून वाद निर्माण झाला होता.
स्वतःवर वेळ आली तेव्हा भाषेची मर्यादा आठवली?
आता पाचोरा येथील आमदार पुत्राने चाळीसगावच्या आमदारांविषयी कथित असभ्य भाषा वापरल्याने नवा वाद निर्माण झाला आहे. या वक्तव्यामुळे चाळीसगावचे आमदार आणि त्यांच्या समर्थकांनी तीव्र नाराजी व्यक्त केली आहे. आमदार किशोर पाटील यांनी आपल्या मुलाला समज द्यावी, अशी अपेक्षाही चाळीसगावच्या आमदारांनी व्यक्त केली.
मात्र, याच पार्श्वभूमीवर राजकीय वर्तुळातून एक महत्त्वाचा प्रश्न उपस्थित होत आहे. ज्येष्ठ नेते एकनाथराव खडसे यांच्याविषयी कठोर आणि अपमानास्पद शब्द वापरले जात असताना भाषेच्या मर्यादेचा आग्रह कुठे होता? आणि आता स्वतःच्या बाबतीत अशाच प्रकारची भाषा वापरली गेल्याचा आरोप होताच एवढी तीव्र प्रतिक्रिया का उमटत आहे?
राजकारणात टीका करण्याचा अधिकार प्रत्येकाला असला, तरी टीकेची भाषा आणि तिची पातळी याबाबत सर्वांसाठी समान निकष असायला नकोत का, हा या वादाचा केंद्रबिंदू ठरत आहे.
गिरीश महाजनांच्या भूमिकेवरही चर्चेचे वर्तुळ
या संपूर्ण प्रकरणात मंत्री गिरीश महाजन यांनीही काल आपली भूमिका स्पष्ट केली आहे. आमदार किशोर पाटील यांच्या पुत्राने असभ्य भाषा वापरली असेल, तर ते योग्य नाही. याबाबत आपण किशोर पाटील यांच्याशी चर्चा करणार असल्याचे त्यांनी माध्यमांशी बोलताना सांगितल्याचे वृत्त आहे.
महाजन यांच्या या वक्तव्यानंतर आता जुन्या राजकीय घटनांचा संदर्भ देत काही प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत. एकनाथराव खडसे यांच्याविषयी चाळीसगावच्या आमदारांकडून आक्षेपार्ह शब्द वापरले गेले, तेव्हा अशाच प्रकारे भाषेच्या मर्यादेचा आग्रह का धरला गेला नाही? त्यावेळीही अशीच स्पष्ट भूमिका घेतली गेली होती का? हा प्रश्न केवळ एका नेत्याच्या भूमिकेपुरता मर्यादित नसून, राजकीय वर्तुळातील समान नैतिक निकषांच्या अपेक्षेशी संबंधित आहे.
पाचोरा-भडगावच्या राजकीय वर्तुळात चर्चेला उधाण
या वादामुळे पाचोरा, भडगाव आणि चाळीसगाव परिसरातील राजकीय चर्चांना वेग आला आहे. संबंधित वक्तव्यांवरून विविध राजकीय गटांकडून वेगवेगळ्या प्रतिक्रिया उमटत आहेत. मात्र, या प्रतिक्रियांमागे नेमकी किती व्यापक जनभावना आहे, याबाबत स्वतंत्र पडताळणी आवश्यक आहे.
या संपूर्ण प्रकरणाकडे केवळ दोन आमदारांच्या समर्थकांमधील वाद म्हणून पाहणे पुरेसे ठरणार नाही. कारण यात ज्येष्ठ नेत्यांचा सन्मान, सार्वजनिक जीवनातील भाषेची पातळी आणि राजकीय नेत्यांकडून अपेक्षित असलेली जबाबदारी असे अनेक महत्त्वाचे मुद्दे जोडले गेले आहेत.
राजकीय विश्लेषण : भाषेचे निकष व्यक्तीनुसार बदलणार का?
लोकशाहीत राजकीय मतभेद असणे स्वाभाविक आहे. सत्ताधारी असो किंवा विरोधक, आमदार असो किंवा आमदाराचा मुलगा, मंत्री असो किंवा कार्यकर्ता—कोणालाही टीकेपासून सूट नाही. मात्र, टीका करताना सभ्यता आणि मर्यादा राखणे ही सर्वांचीच जबाबदारी आहे.
एकनाथराव खडसे यांच्याविषयी झालेली जुनी वक्तव्ये आणि आता चाळीसगावच्या आमदारांविषयी झालेला कथित भाषिक वाद या दोन्ही घटनांकडे एकाच निकषाने पाहिले गेले पाहिजे. एखाद्याच्या बाबतीत अपमानास्पद भाषा सहन करायची आणि स्वतःच्या बाबतीत मात्र त्याच भाषेचा निषेध करायचा, अशी भूमिका राजकीय विश्वासार्हतेबाबत प्रश्न निर्माण करू शकते.
शेवटी प्रश्न एकच आहे—राजकारणात शब्दांची मर्यादा केवळ स्वतःचा अपमान झाल्यावरच आठवायची की ती सर्वांसाठी, सर्वकाळ समान असणार?
जळगाव जिल्ह्यातील या राजकीय वादातून समोर आलेला हा प्रश्न आता केवळ चाळीसगाव किंवा पाचोऱ्यापुरता मर्यादित राहिलेला नाही; तो संपूर्ण राजकीय संस्कृतीशी जोडला गेला आहे.








